بحر زنج و در بحر فارس نيز در دور باشد و درو جزاير بسيارند بيشتر معمور و بلاد بربر و حبشه بر جنوب قلزم واقعست . و بلاد عرب بر ساحل شرقى او و بلاد يمن بر ساحل غربى و قلزم نام شهريست بر ساحل ايندريا و او را نيز همچو درياى فارس جزر و مد باشد و كوه مغناطيس در ايندرياست . و گويند دابه جساسه كه تجسس اخبار كند و بدجال رساند در اوست و از جانب غربى درياى محيط تا شمال سه خليج بيرون رود يكى بحر شام چنان كه بلاد مغرب و برارى سودان از يكطرف محيط باشد . و طرف ديگر اين بحر روم و بحر نيطس كه آن را فرنگ نيز خوانند از يكطرف متصل است به اراضى شام و اندلس و از طرف ديگر بقسطنطنيه و اين بحر به اراضى صقالبه ممتد شود . و سيم بحر فرنگ كه محاذى محيط شمالست و قريب به اراضى بلغار و از محيط شرقى هيچ خليجى ازو برنخيزد و بحر خزر كه ببحر طبرستان و بحر جرجان مشهور است بمحيط متصل نيست و به هيچيك از ايندرياها اتصال تمامى ندارد و رونده به راه خشگ گرد آن برآيد و او مدور الشكل مايل بطولست چنان كه طول او 8 صد است و عرض او 6 صد و او را مد و جزر نباشد : اما موج او قوى گردد و كشتى بسيار درو غرق شود و صورت درياى محيط و انشعاب درياها از او اين است : « 1 »

--> ( 1 ) در بعض نسخ خطى نقشه اين درياها و ممالك كشيده بود كه اعتماد بر هيچيك نداشتم و نقشه نزديك به آنچه مؤلف كشيده موافق شرحى كه در كتاب است ميسر نگرديد چون تصرف ناسنجيده در آن تغيير بسيار داده است با اينكه ضبط صحيح بلاد هند و بسيارى از بلاد فرنگ هم بطورى كه متداول عهد مؤلف است فعلا مقدور نيست